پيرامون عاشورا
انواع مقاتل:
اول: مقتل الحسين ابو مخنف (لوط ابن يحي ازدي م 157) در مورد او اجمالا اتفاق نظر است كه شيعي مذهب است، برخي ميگويند اين مقتل از بين رفته است و محمد ابن جرير طبري عمده مباحث او را در طي حوادث سال 61 و 60 آورده است؛ برخي ميگويند؛ اين مقتل كه الآن وجود دارد و بنام مقتل ابو مخنف چاپ ميشود همان است خود او نوشته است، آقاي محمد يوسف غروي در كتاب وقعة الطف اين مباحث را بررسي كرده است.
اين مقتل داراي ويژگيهاي به شرح ذيل است:
- اخبار عن حس است چنانكه ميگويد: سمعت من امرئه زهير ابن قين، در جايهم كه اخبار عن حدس دارد، از طريق افراد معتبر نقل نموده است.
- حوادث كربلا را صحنه به صحنه نقل نموده است فقط حادثهي برگشت اسرا از شام بسوي مدينه را ثبت نكرده است.
- در ضمن بيان حوادث كلي عاشورا، حوادث جزئي كربلا را نقل نموده است.
- بسياري از حوادث را با يك واسطه از معصوم نقل ميكند مثلا از زبان حضرت زينب و امام سجاد(ع) نقل ميكند.
نكته: آقاي رسول جعفريان در كتاب اخير خود كه بنام (تأملي در نهضت عاشورا) نوشته است، ميگويد: آقاي يحيابن ابراهيم بن عليابن يحي در پايان نامهي كارشناسي ارشد خود تحت عنوان (مرويات ابي مخنف في تاريخ الطبري) نوشته است كه: ابو مخنف شيعه است. (اين پايان نامه در (رياض) پايتخت عربستان سعودي نوشته شده و انتشارات (دارالعاصمه) او را منتشر نموده است.
دوم: مقتل الحسين در (الطبقات الكبري) معروف به مقتل ابن سعد، ابن سعد كه متوفي سال 208 يا 209 است، از نظر مذهبي، سني مذهب است.
ويژگيها:
- نكته مهم اين است كه برخي از حوادث را از منابعي نقل كرده است كه در مقتل ابو مخنف وجود ندارد،
- اين مقتل زياد مورد جرح و تعديل واقع نشده است.
- از نظر فكري، از جمله علماي اهل حديث است نه مورخ، از اينرو وقايع را بر اساس روايي نوشته است، يعني سسلسله سند را نيز در متن تاريخ نقل نموده است.
سوم: مقتل دينوري بنام (اخبار الطوال م300) نيمي از اين كتاب در مورد حادثه كربلا است ايشان هم سني مذهب است اما حوادث را باديد باز نقل ميكند مهمترين اشكالي كه دارد حوادث را بصورت مجهول نقل ميكند.
ويژگيها:
- حالت مؤيد نسبت به طبقات و مقتل ابو مخنف محسوب ميشود.
- بسياري از حوادثي را نقل كرده كه در دو كتاب قبل وجود ندارد.
چهارم: مقتل بلاذري به نام (انساب الاشراف بلاذري) از نظر مذهبي ايشان از علماي اهل سنت است، ايشان از علماي علم نسب بوده و از اينرو مورد اعتماد اهل سنت است، نامههاي از امام حسين(ع) وجود دارد كه در كتابهاي قبل وجود ندارد از جمله نامه امام به محمد حنفيه.
پنجم: مقتل طبري، ايشان هم سني مذهب است اين مقتل در حدود 80% از مطالب مقتل ابو مخنف را در خود دارد هرچند بسياري از حوادث را از منابع ديگري نقل نموده است.
ششم: شيخ مفيد و ابوالفرج اصفهاني حل مطالب خود را از مقتل ابومخنف ميآورد و در ارشاد مطالبي را آورده است كه در اين كتاب وجود ندارد.
هفتم: در سنه 314 يا 315 ابن اعصم كوفي كتابي نوشت بنام «فتوح ابن اعصم» ايشانهم سني مذهب است ريزترين حوادث را كه ديگران نياورده است اين كتاب در خود جاي داده است مثل اينكه: من ديدم كه قاسم ابن الحسن بسوي ميدان ميرفت و بند كفش پاي چپش باز بود، اين كتاب بسيار روان و ساده نوشته شده است. از اين تاريخ به بعد كتابهاي زياد نوشته شده است كه ذكر نام انها به درازا ميكشد.
خلاصه سخنراني برادر محترم جناب آقاي سيد محمد علي موسوي
تهيه و تنظيم
محمد اكبري پسابندي
11/12/1386ش
22 صفر المظفر1429ق